Co ils verbs vegnan duvrads mintgadi en Surselva

(lr)

En la renumada chasa editura Max Niemeyer a Tübingen è gist cumparida in’ovra dal linguist Theodor Ebneter cun il titel “Wörterbuch der Verben des gesprochenen Surselvischen (Oberländischen)”. L’autur è stà professer a l'universitad da Turitg. La publicaziun fa part d'in ambizius project da perscrutaziun, cumenzà il 1973, che vul registrar fin a l’onn 2000 tut las variantas dal rumantsch discurrì.
Il cudesch menziunà cuntegna ina schelta da verbs dal discurs quotidian. Il stgazi da pleds è il resultat da retschertgas scientificas fatgas durant ils onns 1985-1989. Ins ha eruì e notà ils verbs che vegnan duvrads frequentamain e co els vegnan duvrads en las construcziuns, na foneticamain, ma en la sintaxa. Las diversas variantas da duvrar ils verbs èn mintgamai translatadas en tudestg. Per tgi che s'interessescha per il linguatg discurrì è quest'ovra da recumandar. Ella mussa tranter auter er, quant fitg nus Rumantschs essan influenzads dal linguatg tudestg. Per exempel “pender si” = “aufhängen”, “EI ha che bitta ora.” = “Er hat einen Ausschlag.”
I fiss zunt interessant d'avair ina ovra sumeglianta scritta avant 30 onns. Alura pudess ins er persequitar l'evoluziun linguistica ch'è gist uschè gronda sco il svilup economic e social. La retschertga è vegnida fatga en ils cumins da Mustér, Rueun, Lumnezia e Glion. In'ovra sumeglianta davart ils verbs da l'Engiadina bassa è cumparida a medem temp en la medema chasa editura. La publicaziun menziunada cumpiglia 189 paginas. Ella po vegnir retratga da la chasa editura Desertina a Mustér per il pretsch da 42 francs.