Da l'emigraziun dal café e da ses amis
Paraula da l'emigraziun da tut ils "esters"

Helmut Wöllenstein, translaziun Reto Capeder

Igl era ina saira tard, circa trais dis avant Nadal. Nà da la plazza principala d'ina pitschna citad vegnan in pèr umens. Els sa ferman dasper baselgia e scrivan sin il mir "Giuador cun ils esters" e "La Germania tutga als Tudestgs". Crappa sgola envers la vitrina d'in affar tirc che sa chatta visavi la baselgia. Alura sa fa la banda or da la pulvra. 
Silenzi misterius. Las tendas da las chasas abitadas eran gia sa serradas puspè. Nagin che n'aveva vis insatge. 
"Vegni, ussa tanschi, nus giain." "Ma tge pensas? Tge vulain far en il sid?" "Giu en il sid? Ma quai è bain nossa patria. Qua vegni adina mender. Nus faschain quai ch'è scrit sin il mir "Giuador cun ils esters".

E propi, da mesanotg è la citad vegnida en moviment. Ils ischs dals affars èn s'averts: sco emprimas èn sortidas la fava da cacau, las tschigulattas e las pralinas en lur pachets decorads. Ellas vulevan ir a Ghana e l'Africa occidentala, perquai che là eran ellas da chasa. Alura è suandà il café, entiras palettas plainas, dal reminent la bavronda preferida dals Tudestgs: Uganda, Kenia ed America dal Sid è sia patria. Ananas e bananas sortan da lur chistas, ed er las ivas e las frajas da l'Africa dal Sid. 
Prest tut ils dultschims da Nadal èn sa mess sin via, biscuits da pizieuta e da scorsa-chanella, sco er tut las spezarias èn sa messas en viadi vers l'India. La petta da Nadal da Dresden targlina anc in zichel. Ins veseva larmas en ses egls d'ivettas, cura che la petta ha ditg: mulats sco jau pateschan anc pli fitg. Cun ella vegnan però er il marzipan da Lübeck e las pizieutas da Nürnberg.
Betg la qualitad, sulettamain la derivanza quintava uss insatge. I fascheva gia di, cura che las flurs exoticas èn partidas per Columbia e las pellitschas cun buttuns prezius dad aur èn sguladas cun il proxim eroplan per l'entir mund enturn. Il traffic è dà ensemen quel di. Lungas colonnas dad autos giapunais, plain optica ed electronica da divertiment, sa ruschnavan cunter ost. A l'orizont vesev'ins las aucas da Nadal che sgulavan cunter la Pologna, suandadas da chamischas finas da saida e da tarpuns da l'Asia lontana. 
Cun grond fracass èn sa deliberads er ils roms da las fanestras cun lur lain tropic ed èn sgulads puspè en la cuntrada da l'Amazonas. Ins stueva er far attenziun da betg glischnar sin via, pertge che or da tut las rusnas e tut ils butschins curriva ieli e benzin, che sa furmavan en uals e flums en direcziun da l'Orient. 
Las grondas firmas d'autos avevan però semtgà plans da crisa en lur truclets: in nov model era gia pront. Pertge retrair ieli da l'exteriur? – Ma ils VWs ed ils BMWs han entschet a sa divider en lur tocca, l'aluminium è viagià a Giamaica, l'arom en direcziun da Somalia, in terz da las parts da fier vers Brasilia, la gumma natirala cunter Zaire. E l'asfalt da la via n'era er betg pli cumpact. 

Trais dis pli tard è l'entir spectacul stà a fin, ils esters eran davent, gist a temp per la festa da Nadal. Betg in sulet ester na sa chattava pli en il pajais. Mo pignols da Nadal, gliez devi e maila e nuschs. Ed er "Clera notg" han ins dastgà chantar – però mo cun ina lubientscha speziala, perquai che questa chanzun deriva da l'Austria.

Mo insatge na pareva betg dad esser en urden. Nossadunna, son Gisep e l'uffant eran restads. Trais gidieus. Gist quels. "Nus stain qua", di Nossadunna. "Sche nus giain er davent – sche tgi als mussa lura la via enavos, la via al saun giudizi ed a l'umanitad?"