La vieuta ucranaisa
Sguard enavos e perspectivas

Da Guiu Sobiela-Caanitz

La «revoluziun oranscha» da november e december 2004 en l’Ucraina (49 milliuns olmas; Spagna: 41 milliuns) ans ha fatg endament in vast pajais european stenschentà dapi tschientaners da la vischinanza da Russia. Tuttenina è in object da l’istorgia vegnì subject. Il president nov elegì, Victor Andrejevitsch Juschtschenco, ha visità uffizialmain pliras chapitalas, t. a. Moscva, Berlin, Bruxelles e Washington. Mintga giada ha’l punctuà sias finamiras, d’ina vart ina buna vischinanza e cooperaziun cun la Russia, sin ina basa d’egualitad, da l’autra vart in’adesiun a l’Uniun europeana (UE) e l’Organisaziun dal patg da l’Atlantic nord (Opan). Co èsi vegnì adaquella che l’Ucraina, per part russifitgada da la pussanza sovietica, ha savì sa liberar da la tutela russa ed instradar sia integraziun en l’Occident democratic? Quai resumescha detagliadamain Theo Mechtenberg (Bad Oeynhausen/Saxonia bassa) en in essai gist publitgà*.

Disfamaziuns e falsificaziuns
Enfin a l’atun 2004 viveva l’Ucraina en ina «democrazia dirigida» sut l’avugadia corrupta da president Leonid Cutschma. Lez n’astgava betg renovar ses mandat per ina terza perioda d’uffizi; il candidat uffizial per sia successiun era l’emprim minister Victor Janucovitsch. L’unic impediment a sia elecziun era la candidatura da Juschtschenco, anteriur emprim minister fitg popular e «schiba preferida da las chadainas da televisiun e gasettas controlladas da Cutschma e sia clicca. Ins suspectava Juschtschenco d’esser naziunalist e da vulair tschessentar il linguatg russ, dominant en l’Ucraina da l’ost, e disturbar la Baselgia ortodoxa russa, subordinada al patriarc da Moscva. Ins ha fatg attent a la dunna americana da Juschtschenco, al disfamond
sco gidanter dals Stadis unids; las gasettas liadas a la regenza al caricaturavan sco in cowboy, al mettend aposta en connex cun il figl da Texas, president George W. Bush (…). Amez settember ha Juschtschenco survegnì ina malsogna uschè misteriusa sco greva. El ha stuì interrumper ses cumbat electoral per ir en ina clinica da Vienna (…). Ils medis han diagnostitgà ina tissientada. El è turnà  cun la fatscha sfigurada (…) ed ha declerà en il parlament ch’ins haja vulì al tissientar (…). Quatter onns pli baud avev’ins assassinà Gheorghi Gongadse, in schurnalist che crititgava il reschim (…). L’emprim scrutini [da l’elecziun] n’ha dà la maioritad a nagin dals dus Victors. Per il segund scrutini han ins fixà ils 21 da november; quai leva dir anc pliras emnas adina pli polarisadas tranter l’Ucraina da l’ost, orientada vers la Russia, ritga en materias primas e dominada da l’oligarchia, e l’Ucraina dal vest che sustegneva la candidatura da Juschtschenco. Per lez prevesev’ins 10% dapli vuschs che per ses adversari. Ma il di da l’elecziun han s’accumulads ils rapports ch’ins n’haja betg dumbrà las vuschs endretg e ch’i haja dà dapli falsificaziuns electoralas. I gieva la fama ch’ins haja transportà gruppas entiras da glieud d’in local electoral ad auters per vuschar mintga giada per Janucovitsch. Quest han ins a la fin proclamà victur» (p. 63).

La societad sa sveglia
Sin quai ha Juschtschenco «appellà ils burgais a sa rimnar la damaun suenter en la chapitala Chijiva [per russ Kiev, G. S.-C.] (…). Millis e millis èn vegnids. Uschia è naschida la revoluziun oranscha, ils 23 da november, annunziond la fin da la ‘democrazia dirigida’ (…). Lez resvegl da la societad ucranaisa è vairamain l’eveniment central. Uschia ha il public mundial entschavì a s’interessar per l’Ucraina (…) ed a admirar ils umans che, durant passa in mais, demonstravan leghers, paschaivels e perseverants en in fraid murdent, sin ina plazza transfurmada en ina citad da tendas. Quai ha sdasdà regurdientschas da fatgs sumegliants, sco cun la Solidaritad polaca dals onns otganta, las demonstraziuns da l’atun 1989 en la Germania communista, ils protests manads da Václav Havel a Praha sin la Václavské námesti, la chadaina umana che colliava ils trais pajais baltics (…). Il protest encunter l’elecziun falsifitgada è daventà in indizi ch’ins na veglia pli viver sut in sistem manzaser. Per ils schurnalists (…) è lur collega assassinà Gheorghi Gongadse vegnì a simbolisar il duer d’impedir ch’el saja mort per il giat. Ses motto: ‘Nagina democrazia senza libertad da pressa!’ è vegnì era quel dals schurnalists. La noda morala da lez moviment da massa lubiva a las baselgias da far part da la revoluziun oranscha. Las duas baselgias ortodoxas independentas dal patriarc da Moscva, sco era catolics, (…) protestants e baptists han appellà ensemen ad urar per il triumf da la gistia e per l’unitad dal pajais. En lezza situaziun concreta leva quai dir ch’i favurisevan Juschtschenco (…). Ins na percorscheva nagina schliaziun politica. D’ina vart sustegneva l’Ucraina da l’ost Janucovitsch; lez sa resguardava sco president elegì legalmain. Da l’autra vart aveva ins spoglià la revoluziun da ses triumf. Ins dueva agir svelt per impedir in’escalaziun» (pp. 63–64). 

La Pologna gida
In bun vischin ed ami ha gidà l’Ucraina ord la via tschorva: «Ils 23 da november, pia gia l’emprim di dal protest da massa, han Cutschma e Juschtschenco supplitgà Aleksander Kwasniewski, president da la republica da Pologna, d’intermediar tranter las duas varts. El ha acceptà, schebain ch’el s’exponeva [uschia] a gronds privels, (…) per exempel al suspect d’aspirar a ‘polonisar’ l’Ucraina. Ma per intermediar na davi nagin auter politicher pli adattà che Kwasniewski. Sias relaziuns cun tuts manaders politics ucranais, da la vart da la regenza sco da quella da l’opposiziun, duravan dapi onns. Aifer l’UE era’l renumà sco advocat nunstanclentaivel da l’Ucraina (…). Immediat ha’l renconuschì ch’il svilup da la societad ucranaisa stoppia influenzar l’Europa (…). Kwasniewski è pia ì tar Javier Solana, il respunsabel da l’UE per la politica exteriura. Quest ha stimulà Kwasniewski da declerar la situaziun als politichers principals da l’UE. Lez ha pia telefonà a l’emprim minister ollandais Jan Peter Balkenende, quella giada parsura dal cussegl da l’UE,  lur a president Jacques Chirac che l’ha‘giavischà bler success’ ed a chancelier federal Gerhard Schröder (…) che ha l’emprim reagì a moda fitg reservada (…). Ils 26 da november han Kwasniewski e Solana (…) instradà las tractativas da mediaziun (…) cun las trais finamiras fundamentalas da cuntanscher ina examinaziun dals resultats da l’elecziun, ina renunzia a mintga violenza ed in dialog politic public (…). Trais rundas èn stadas ordvart difficultusas. L’emprima è stada dominada da la novitad che 40 000 miniers da Donbass [en l’Ucraina dal sidost, G. S.-C.] sa mettian gist sin viadi encunter Chijiva per far chalar ‘il barlot’ [pia la revoluziun, G. S.-C.] (…). Quai avess mess fin a la missiun da mediaziun (…). Ma Kwasniewski ha tratg a niz sias relaziuns persunalas cun il schef da la squadra da Janucovitsch per metter fin al marsch encunter Chijiva (…). Lur ha Janucovitsch fatg in sbagl fatal per el sez. Cur che Juschtschenco ha discurrì da var 700 falsificaziuns electoralas en l’Ucraina da l’ost, ha Janucovitsch replitgà ch’i haja dà diesch giadas dapli en l’Ucraina dal vest. Uschia ha’l laschà valair ch’ins haja falsifitgà l’elecziun. El nu pudeva pli refusar da repeter il segund scrutini (…). Finalmain èn ins vegnì perina che la Dretgira suprema duaja giuditgar sche l’elecziun saja valaivla» (p. 64). 

La Russia sco problem
I s’enclegia che la dretgira ha sentenzià cun in «na», fixond il scrutin decisiv sin ils 26 da december: «Ins n’ha betg disfatg las tendas; (…) en il fraid murdent èn las demonstraziuns idas vinavant (…). Sut ils egls da blers observaturs, er ord l’Occident, è il scrutini stà ruassaivel e loial. Sco spetgà, ha Juschtschenco triumfà; ma Janucovitsch ha tuttina survegnì 40% da las vuschs, cunzunt ord l’Ucraina da l’ost e sidost. En l’Ucraina dal vest han 80 – 90% vuschà per Juschtschenco, en Donbass mo 10% (…). I vegn grev da transfurmar la ‘democrazia dirigida’ en in stadi da dretg che funcziuneschia» (p. 65). Per superar la partiziun mentala e culturala dal pajais, ston il parsura nov e la regenza da Julia Timoschenco persvader ils avdants da las regiuns orientalas che l’integraziun en las structuras da l’Occident als mainia dapli avantatgs che lioms stretgs cun la Russia: «Cunzunt ils miniers vegnan probablamain a perder lur plazzas da lavur, sch’ins reducescha las subvenziuns ed introducescha l’economia da martgà (…). Juschtschenco sto evitar tut quai che pudess savurar da russofobia. A Moscva tegn’ins en egl ils dretgs da la minoritad 
russofona en l’Ucraina. La regenza da Timoschenco sto cumprovar a moda vardaivla ch’i na dettia (…) nagin problem da linguatg e ch’i n’haja nagina relevanza naziunala sch’ins discurria ucranais, russ u schizunt domadus, sco ch’igl è savens il cas (…). Il president sa demussar ch’el restia in partenari fidà per la Russia, era tar ina politica cleramain orientada vers vest. Sche l’economia ucranaisa progredescha, po era la Russia a la fin dals quints profitar dal svilup da las relaziuns commerzialas» (p. 67). 

Co reagescha l’UE?
Ma sa l’Ucraina sperar da far part da l’UE? Pir a Jerzy Buzek e Bronislaw Geremek, dus commembers polacs prominents dal Parlament european (PE), èsi reussì en l’atun 2004 d’interessar l’UE a l’Ucraina. Suenter in viadi a Chijiva «hani demussà las numerusas falsificaziuns electoralas e punctuà la speranza dals Ucranais da vegnir sustegnids e da s’avischinar a l’Europa (…). Tuttenina ha la dumonda da l’Ucraina survegnì il pais duì; sin giavisch dals commembers polacs l’ha il PE tractada en ina sesida speziala, (…) stimulond Solana, respunsabel da l’UE per la politica exteriura, da surpigliar ina missiun da mediaziun» (p. 67). Suenter sia saramentaziun ha president Juschtschenco declerà ch’el giavischia ina cunvegna d’associaziun cun l’UE sco emprim pass vers l’adesiun. Questa na vegn lura betg uschè svelt. L’emprim duai la societad ucranaisa sa drizzar tenor las valurs democraticas fundamentalas. «Dentant savess la dumonda da l’Ucraina turnar svelt, sur deturs, sin la scena europeana. Er en december 2004, per schabetg, gist durant ils fatgs da Chijiva, ha la cumissiun da l’UE decidì da tractar cun la Tirchia davart sia adesiun. Ma questa è dispitaivla aifer l’UE. Ils opponents d’in’adesiun tirca vegnan a la bloccar, tirond a niz t. a. l’argument da l’Ucraina. Co pudess ins laschar spetgar quest pajais, unì cun nus da valurs cuminaivlas, e beneventar la Tirchia, europeana mo cun bleras restricziuns, cun ina cultura islamica ch’i fiss grev d’adattar a l’identitad europeana? (…) Gia daditg pretenda Washington che l’UE beneventia finalmain lez commember relevant da l’Opan, il qual vul entrar en la cuminanza europeana dapi ils onns sessanta. Tgi sa sch’ils Stadis unids e l’UE, per la paja, na bandunassan l’Ucraina a l’influenza russa (…)? U cuntanscha il squitsch da l’UE che la Russia, schizunt navidas, respectia il dretg d’autodeterminaziun dal pievel ucranais (…)? Tge san porscher Washington, l’UE e l’Ucraina a la Russia per che questa vegnia pli flexibla?» (p. 68). 

* Theo Mechtenberg, Die orange Revolution, en: «Orientierung», 6/2005, pp. 63–68. ISSN 0030-5502. Adressa: Scheideggstraße 45, 8002 Turitg. Telefax 044 201 49 83. Posta electronica: orientierung@bluewin.ch. Homepage: www.orientierung.ch