Cun perseveranza en tschertga da sias furmas
Purtret da l’artist Matias Spescha

(anr/fa) Matias Spescha è in artist enconuschent suror ils cunfins dal Grischun ed er da la Svizra. A chaschun da ses 80avel anniversari ha fatg Bertilla Giossi da la TvR in film sur da l’artist. «Cur che jau hai udì ch’el cumpleneschia quest onn ses 80avel anniversari hai jau gì l’idea ch’ins pudess far in purtret filmic sur da quest artist famus», ha ditg Bertilla Giossi, cineasta da la Televisiun Rumantscha, mesemna als represchentants da la pressa avant che als mussar il nov film. I sa tracta d’ina coproducziun da la TvR e da SF DRS, emissiun Sternstunde. «Da questas coproducziuns vulain nus realisar en avegnir adina dapliras», ha orientà Mariano Tschuor, il manader da program da la TvR, «uschia pudain nus optimar anc nossas producziuns e las preschentar er als aspectaturs da la Svizra franzosa e taliana.» Er a chaschun da ses anniversari radund expona a partir dals 18 da mars 2005 il Museum d’art grischun a Cuira ina tscherna da las ovras da Matias Spescha. 

Tge è art? 
Da l’artist da Trun aveva fatg Bertilla Giossi gia pliras emissiuns, pledadas e filmadas. En l’archiv da la TvR sa chattavan anc autras contribuziuns sur da Matias Spescha. «La collavuraziun cun ils collegas da la Sternstunde s’è preschentada uschia che nus avain mess a disposiziun noss material da film», ha ditg la cineasta, «per la paja ans han els sustegnids tar la lavur da filmar che nus avain prestà en il davos temp.» L’intenziun da Bertilla Giossi era d’ir ensemen cun l’artist en tschertga da la resposta tge che saja art per el. «Ins vegn bain a savair er in pèr detagls da sia vita», ha ella ditg, «ma il punct central è plitost la dumonda filosofica ‘tge è art per Matias Spescha’?» 

Senza sa prender memia serius 
En il film sfeglia Matias Spescha in cudesch che represchenta ina retrospectiva da sias ovras. El commentescha sez il svilup da sia lavur. Per quels che n’enconuschan betg sia ovra èsi forsa grev dad chapir pertge ch’el lavura cun uschè paucas furmas e colurs. Il film porscha a quels la pussaivladad unica d’udir gist da l’artist sez tge ch’el ha pensà cun far questa u l’autra ovra, e qualas ch’eran sias intenziuns. Igl fa bain dad udir che Matias Spescha è restà malgrà ses grond success cun ils pes sin terra e na sa prendia betg uschè serius. «Sch’in contemplader da mias ovras nun è gist entusiasmà d’ellas m’è quai baud in zic tuttina», di el ina giada en il film cun fatscha rienta. 

Reducì la lingua da furmas adina pli fitg
Matias Spescha, naschì 1925 a Trun, è in dals quiets che va perseverantamain sia via. A Bages, in vitg perifer en la Frantscha dal sid, sa deditgescha el dapi 50 onns senza resalvas a l’art. Sia ovra reflectescha il svilup d’ina lingua da las furmas adina pli reducida. Il film documentescha sia creaziun artistica dals onns tschuncanta enfin il temp d’oz e pussibilitescha in’avischinaziun a l’art dad in dals pli impurtants artists da la Svizra. La reschia dal film ha manà Bertilla Giossi, a la camera era Matthias Kälin, per il tun era responsabel Alex Schwendinger e per il tagl Nina Schneider. Maschadà il tun ha l’AudioKraftwerk. Manà la redacziun han Mariano Tschuor e Marion Bornschier. I sa tracta d’ina producziun communabla da la Televisiun Rumantscha e SF DRS Sternstunde.  

Datas d’emissiun: Sin SF1 dumengia, ils 20 mars 2005, a las 12.00 en tudestg (Sternstunde, 50 minutas) ed a las 17.00 en rumantsch (Cuntrasts, 15 minutas), e sonda, ils 26 mars, a las 16.25 (Sternstunde).