Grischun: 20 delinquents grazia a las analisas da DNA
Pir dapi quatter onns dastga la polizia svizra duvrar la nova tecnica 
criminalistica

Da Claudia Cadruvi, ANR

Radund 20 delinquents chatta la polizia grischuna mintg’onn sin fundament dad analisas da DNA. L’anr ha discurrì cun Andreas Davatz, schef dals servetschs criminals. Radund 70 delinquents chatta la polizia grischuna ad onn entras la dactiloscopia, quai vul dir: entras fastizs da la detta. Questa tecnica criminalistica datti gia dapi tschient onns. Pli nova è l’analisa da DNA. Lezza na gida betg sulet a chattar l’assassin da Rudolph Moshammer en Germania. Anzi, la nova tecnica vegn er duvrada en il Grischun – cun success. Radund 20 cas ad onn po la polizia chantunala schliar grazia a profils da DNA. 

Dapi quatter onns
Dapi quatter onns lavuria la polizia grischuna cun analisas da DNA, di Andreas Davatz. El è schef dals servetschs per la tecnica criminala. El declera: «Dapi il 2000 èsi lubì da lavurar en Svizra cun questas analisas.» Sch’i vegn pia rut en insanua, po la polizia chantunala tschertgar – sper fastizs da chalzers, da detta etc. – era fastizs cun ils quals ins po far ina analisa da DNA. Davatz precisescha dentant: «Per tschertgar fastizs per in’analisa da DNA stoppian ins lavurar fitg exact.» Ils policists stoppian exnum lavurar cun guants u auters meds da protecziun. Uschiglio sa maschaidian ils fastizs dals delinquents cun tals dals policists u dad autras persunas ch’èn stadas en il lieu dal delict.

L’analisa vegn fatga a Son Gagl
Il Grischun trametta ses fastizs a l’Institut per medischina giuridica a Son Gagl. Quel posseda la lubientscha per exequir analisas criminalisticas da DNA. Las analisas dals fastizs grischuns trametta l’institut da Son Gagl lura vinavant a Turitg en il center ch’administrescha la banca da datas svizra cun ils profils da DNA. A Turitg cumpareglian ins l’analisa da Son Gagl cun ils profils da DNA registrads da l’entira Svizra. 

Registrà 53 000 profils da DNA
La banca da datas a Turitg cuntegna profils da 53 000 persunas, declera Davatz. I sa tracta da persunas che han commess in delict entaifer ils ultims onns. Er persunas che han commess pitschens delicts èn vegnidas registradas. Da quests delinquents han ins fatg ina analisa da DNA sin fundament da spida (WSA: Wangenschleimhautabstrich). La lescha descrivia exact tar tge delinquents che la polizia dastga far in WSA. Insatgi che va memia svelt cun moped u engola insatge en ina stizun, na vegni sa chapescha betg registrà en la banca da datas, punctuescha Davatz. La banca da datas cuntegnia er radund 8500 analisas da fastizs ch’ins ha chattà en lieus nua ch’igl è capità ladernetschs, engions, delicts sexuals, brischaments u mazzaments. Dapi che la banca da datas federala existia, hajan ins sclerì radund 4000 cas criminals en Svizra sin fundament d’analisas da DNA, di Davatz.

DNA è l’acid desoxiribonucleid
Il DNA è in grond molecul che sa tschurra en furma d’ina spirala. El cuntegna tut las infurmaziuns geneticas d’ina creatira. Il DNA consista d’acid nuclein (Nuklein) ed ha la furma d’ina lunga chadaina da nucleotids (Nukleotiden). La cadenza dals nucleotids en la chadaina definescha las infurmaziuns per in gen. Il DNA è identic en tuttas cellas d’in singul carstgaun, pia en cellas da sia pel, da ses chavels, da ses spermas etc. 

Analisar victualias ed excrements dal luf
Dapertut dovri ozendi analisas da DNA: per identifitgar morts, per sclerir si cas criminals, per cumprovar ch’in luf è en la regiun, ma er per examinar chaschiel chaura u liongias. Las analisas vegnan fatgas en labors spezialisads, p. ex. en il Grischun u a Lausanne. Il laboratori chemic dal chantun Grischun na fa naginas analisas che servan a l’identificaziun da persunas. «Dal puntg da vista tecnic fissan nus en stan da far talas analisas», di Urs Ackermann, l’adjunct dal laboratori. Ma els hajan autras incumbensas. Il laboratori sto controllar victualias. En quest sectur lavura il laboratori dentant er cun analisas da DNA. Per controllar sch’in chaschiel da chauras cuntegna forsa latg vatga, fetschian ins ina analisa da DNA, declera Ackermann. Cun questa analisa possian ins era controllar, sch’ina liongia cuntegnia restanzas da tscharvè. Talas controllas custian ca. 200 fin 300 francs, di Ackermann. Ma el punctuescha: Questa calculaziun da custs valia be per analisas ch’ins fetschia en seria. Ina analisa d’ina singula victualia dettia blera lavur, bunamain tuttina blera lavur sco dad analisar ina entira seria da products. Perquai stoppia il laboratori savens refusar d’analisar victualias che persunas privatas portian en il labor. 

Il cac dal luf è ì a Lausanne
Analisas da DNA han ins era fatg pertutgant il luf che viva dapi il 2002 en Surselva. Per savair sch’i saja insumma in luf e betg forsa in chaun, han ins analisà excrements. Per analisar excrements dovrian ins autras tecnicas che per far in test da paternitad, declera Hannes Jenny da l’inspectorat da chatscha. Las analisas per il luf na possian ins er betg cumparegliar cun las analisas che vegnian fatgas en la criminalistica. Las analisas d’excrements haja exequì il laboratori da l’universitad da Lausanne sut Luca Fumagalli. Quest labor saja spezialisà sin analisas d’excrements. En ils excrements sa chattian adina restanzas da la pel dal begl. Ord questas restanzas gudognian ins las datas necessarias. Quant che las analisas a Lausanne han custà n’ha Jenny betg pudì inditgar. La confederaziun saja responsabla per las dumondas en connex cun il luf, e la confederaziun haja er pajà las analisas a Lausanne. 

Profils da DNA da l’entira populaziun? 
«Ins duai registrar ils profils da DNA da l’entira populaziun.» Quai ha Urs Winzenried, il schef da la cripo d’Argovia, pretendì l’emna passada. Tge di Andreas Davatz, il schef dals servetschs tecnics criminals dal Grischun, da las pretensiuns da ses collega en la Bassa? «Ina fitg minima part da la populaziun è criminala», di Davatz. Perquai fissi stravagà d’engrevgiar l’entira populaziun cun talas registraziuns. Da l’autra vart: «La quota da cas sclerids s’augmentass sa chapescha, sch’ins registrass l’entira populaziun.» Fin uss sajan registraziuns da las datas da DNA be lubidas tar persunas che hajan commess in delict. Analisas da spida da delinquents custian circa 300 francs. Ina analisa da fastizs ch’ins chatta en in lieu da delict custia circa 700 francs.