Baselgias e pussanza en l’Ucraina
Victurs e victorisads da la revoluziun oranscha

Da Guiu Sobiela-Caanitz

La revoluziun ucranaisa da november e december 2004 ha er ina vart confessiunala. L’elecziun da Victor Andrejevitsch Juschtschenco sco chau dal stadi vul dir ina victoria da duas baselgias ucranaisas, l’ortodoxa e la catolica, ed ina disfatga da la Baselgia ortodoxa russa (BOR) manada dal patriarc da Moscva. Da questa davosa fa part, paradoxalmain, il president nov, il qual deriva da l’Ucraina dal nord sper il cunfin russ; ins po pia sperar ch’el possia superar il foss tranter l’Ucraina dal nord e dal vest, che l’ha sustegnì massivamain, e quella dal sidost, che tema da perder la protecziun dal stadi per sia economia antiquada.

Il cristianissem oriental unescha
Da la demonstraziun permanenta da la Plaza da l’independenza a Chieva, chapitala da l’Ucraina, ha fatg part era giuventetgna democratica d’auters pajais ortodoxs. Adina puspè cumpareva il transparent da gimnasiasts bieloruss, ord la regiun anc pertutgada da la catastrofa da Tschernobil (1986), cun l’inscripziun: «Oz l’Ucraina, damaun la Bielorussia». Preschents eran era giuvens da Georgia e Serbia. Ins sentiva pia la solidaritad tranter quatter pievels da tradiziun ortodoxa, antruras suttamess al communissem. L’essai (1) d’in politolog franzos da confessiun ortodoxa ha mussà gia 1993 la relevanza da lezza tradiziun en quels pajais ch’ella ha influenzà: «Igl è tuttafatg evident che la religiun ortodoxa operescha vinavant sco referenza areguard la naziun, senza resguardar a secularisaziun da las societads (…). Ins arriva a la conclusiun che las baselgias ortodoxas restian facturs decisivs per l’aspect geopolitic da las naziuns ortodoxas, saja quai sco funtauna d’inspiraziun u sco factur da legitimaziun (…). Da la pratica collectiva da l’ortodoxia deriva in’ideologia religiusa ch’agescha sco conscienza, svegliarin e cumpogna da la naziun» (pp. 117–119). Ma lez fund spiritual cuminaivel sa palaisa, tar ils giuvens democrats dals quatter pajais en dumonda, sco l’opposiziun encunter structuras ecclesialas che sa laschan manipular da manaders politics sco Milosevic en Serbia, Schevardnadse en Georgia, Cutschma en l’Ucraina e Lucaschenca en Bielorussia. 

Il patriarc russ victorisà
Henri Tincq, dapi blers onns redactur da «Le Monde» davart dumondas religiusas, commentescha (2): «La ‘revoluziun oranscha’ scurlatta l’entira ortodoxia slava, stablamain liada via da sia terra, serrada encunter mintga influenza exteriura, guardiana scuidusa da ses ‘intschess canonic’ (…) nua ch’ella persequitescha tuttas gruppas baptistas u catolicas naschidas suenter la fin da la Uniun sovietica (…). L’ierarchia ortodoxa [tradiziunala] en l’Ucraina è manada da l’archuvestg Vladimir da Chieva [per ucranais Volodimir, G. S.-C.]; lez è suttamess a la giurisdicziun dal patriarc da Moscva. Questa ierarchia ha sustegnì il candidat russofil Victor Janucovitsch; lez ha fatg campagna professond las valurs spiritualas ortodoxas encunter l’Occident senza morala che saja represchentà dal concurrent Juschtschenco. Ma blers spirituals e cartents han (…) fatg part da las demonstraziuns encunter las falsificaziuns electoralas, sin la Plazza da l’independenza a Chieva, han contribuì a la victoria dal candidat da l’opposiziun e sa fan oz quitads davart il destin da lur baselgia (…). N’èsi betg uras da tagliar la corda da l’umbli che l’unescha cun la Russia tras il patriarcat da Moscva? En l’Ucraina pluriconfessiunala è la Baselgia naziunala ucranaisa ina victura da l’elecziun presidenziala. Gia 1992 ha’la sa separada da la BOR e proclamada independenta (…). Ussa dumbra ella 6 milliuns olmas ed ha survegnì blers bajetgs ecclesials da la BOR (…). Damai che las baselgias ortodoxas rendan tradiziunalmain omagi a la pussanza politica, sto la BOR sa suttametter al president ucranais nov, schebain ch’ella l’ha cumbattì (…). Mai na vegn’la a renunziar a ses avantatgs en l’Ucraina, a sias millis pravendas concentradas a Chieva ed en la vart ost dal pajais, e quai per motivs istorics, simbolics, demografics e finanzials.»

Las diocesas catolicas orientalas
La liturgia da las baselgias ortodoxas slavas dovra tradiziunalmain in linguatg numnà slav ecclesiastic e basà sin il dialect slav macedon ch’ins discurriva a Tessalonic en il temp dals missiunaris Ciril (†869) e Metod (†885). En l’Ucraina dal vest, cunzunt en las regiuns che faschevan part da l’Austria-Ungaria, ha la BOR ina segunda rivala, numnadamain la Baselgia catolica (BC, strusch 6 milliuns olmas) cun diocesas «orientalas» suttamess a Roma dapi la cuntrarefurma, ma che dovran vinavant la liturgia slava ecclesiastica, oz adattada al linguatg ucranais. Il center spiritual dals catolics ucranais è Lviva, antruras numnà Lemberg e chapitala da la Galizia austriaca. Tincq: «Ina giada simbolisav’la il cumbat dals Ucranais encunter l’influenza polaca e latina en Galizia. Sut Stalin ha’la fatg atras il martiri. Il reschim sovietic l’ha stgassada cun in stritg da plima en il ‘Concil da Lviva’ ch’el ha organisà 1946. El ha deportà tschients uvestgs e spirituals e millis cartents e surdà tuts bajetgs ecclesials e bains a la BOR, l’unica baselgia tolerada. En ils davos diesch onns ha la BC survegnì enavos ses bajetgs ecclesials en l’Ucraina, mintgatant cun forza. Ella ha avert scolas e seminaris e posseda a Lviva l’unica universitad catolica en l’Europa da l’ost (…). Ella spetga anc adina che la BOR roghia per pardun per las persecuziuns d’antruras (…). Oz è’la l’object principal da la dispita tranter il papa ed il patriarc da Moscva; quest cumporta mal la preschientscha en ses agen intschess d’ina baselgia colliada con l’Occident che dovra sia liturgia orientala ed il ritus dals babuns (…). Juschtschenco fa part da la BOR, ma ha mussà en la campagna ses quità per il pluralissem confessiunal. Quest duain ins renconuscher sco la realitad d’in intschess determinà; quai è la via dal salvament per in’ortodoxia memia savens exclusiva ed unifurma. Blers giavischan ina mediaziun da Baltramieu I, patriarc grec ‘ecumenic’ da Constantinopel/Istanbul e parsura d’onur da l’entira ortodoxia. Sco mediatur da conflicts analogs (…) cunzunt en l’Estonia ha lez dentant chaschunà in conflict che cuzza anc adina cun il patriarc da Moscva. Ma restaurar l’unitad cristiana en l’Ucraina pon ins be cun in dialog tranter Moscva, Istanbul… e Roma.»

1) François Thual, Géopolitique de l’orthodoxie. Paris (Dunod, ISBN 2-10-002072-2) 1993, pp. 117–119.
2) Henri Tincq, Kiev-Moscou, la fin d’un monopole religieux, en: «Le Monde» (Paris), 5 da schaner 2005, p. 21.