50 onns televisiun en Svizra
Televisiun: A l’origin fascinaziun e sensaziun

anr/ld

A chaschun da 50 onns televisiun en Svizra ha la SRG SSR idée suisse preschentà in cudesch cun il titel "Zum Fernsehen drängt, am Fernsehen hängt doch alles..." che dat ina stupenta survista da l’istorgia da la Televisiun Svizra dals 50 onns passads.
Quai che para oz uschè simpel e che tutga tar las chaussas dal mintgadi ha gì ina nauscha pagliola avant 50 onns. L’onn 1953 ha in team da pioniers cumenzà en la halla da gimnastica dal hotel "Bellerive" a Turitg cun emissiuns da televisiun. Natiralmain ch’els han stuì cumbatter cunter blera disfidanza e sceptica, cunter parairis che profetisavan la perdiziun da l’etica e da la morala en noss pajais. Ma ils visiunaris da lez temp n’han betg cedì. Els han cumenzà cun in program d’ina ura e mesa durant 5 dis l’emna. La fin da l’onn 1953 devi 920 concessiunaris che eran pronts da pajar 40 francs l’onn. Avant 50 onns è la televisiun senz’auter stada ina sensaziun cun fascinaziun.
Oz exista ina rait naziunala cun programs en tuttas quatter linguas, bunamain da di e da notg. Actualmain lavuran var 1500 emploiadas ed emploiads per la televisiun DRS cun in budget da 500 milliun francs. En in voluminus cudesch han 25 auturs explitgà e giuditgà il svilup da la Televisiun Svizra durant ils 50 onns passads.

Cun 50 pon ins raquintar insatge
Sch’ins possia guardar enavos sin 50 onns existenza, lura hajan ins insatge da raquintar, ha Armin Walpen, il directur general da la SRG SSR, manegià gievgia saira tar la vernissascha en il studio Leutschenbach a Turitg. "Quest cudesch che nus pudain preschentar oz, raquinta d’ina televisiun ch’ins n’ha betg prendì serius a l’entschatta, d’in bain privlus, d’ina emprova d’influenzar il pievel. Ma el raquinta era d’ina instituziun da scolaziun, da divertiment e d’infurmaziun", ha Walpen punctuà. En il center da las contribuziuns star la rolla da la televisiun en nossa communitad, ha René Bardet, l’editur dal cudesch, confermà. Peter Schellenberg, il directur da la televisiun DRS, ha engrazià a las aspectaturas ed als aspectaturs per lur fidaivladad al medium televisiun durant 50 onns. Senza quest grond dumber da concessiunaris na fissi betg stà pussaivel da sviluppar e mantegnair nossa televisiun, en vista da l’exteriur, ha Schellenberg constatà.

Mantegnair l’independenza e respectar l’individi
Sut il presidi da Roger de Weck han ils exponents da la medias, Peter Schellenberg, Heinz Bonfadelli, Elvira Jäger e Peter Studer discurrì davart l’independenza da las medias en vista a la nova lescha da radio e televisiun. Ina chaussa difficila, dentant fitg actuala, saja la dumonda, tge maletgs che la televisiun duai mussar u laschar, quai gist en vista a la guerra en l’Irac, cun ina pluna maletgs terribels da singulas persunas grev blessadas u mortas. Il dretg sin l’infurmaziun stat cunter il dretg da protecziun da l’individi. En questa dumonda èn ils parairis stads fitg cuntravers. Igl è vegnì constatà ch’en in crimi possia la glieud vertir maletgs da brutalitad che na vegnian betg acceptads en la realitad.
Areguard l’avegnir da la televisiun vegnian ins segir anc a rumper ulteriurs tabus, é Schellenberg persvadì. El ha deplorà la sperdita da la sfera privata e numnà quest fenomen sco grond problem per l’avegnir. Gronda attenziun saja da dar a l’independenza da las medias, saja quai da vart dal stadi u dals sponsurs, è vegnì punctuà da diversas varts. Per pudair concurrer cun ils emetturs internaziunals stoppia la qualitad avair prioritad.

40 onns Televisiun rumantscha
Werner Catrina ha skizzà en ina contribuziun extendida l'istorgia da 40 onns Televisiun Rumantscha. Grazia a la fundaziun da la Cuminanza Radio Rumantsch (CRR) l’onn 1946 è la quarta lingua vegnida resguardada adina dapli, l’emprim al radio e dapi 40 onns datti emissiuns rumantschas a la televisiun, schebain en in temp anc fitg limità. Cumenzà han las emissiuns da televisiun l’onn 1963 cun "Il Balcun tort" ed ussa datti durant l’emna il "Telesguard", "l’istorgia da buna notg" e mintga dumengia la "Svizra Rumantscha" sin l’unda da DRS 1. Questa vernissascha è era stada ina da las festas da cumià per Peter Schellenberg che va en pensiun la fin da quest onn. L’emprim schaner 2004 surpiglia Ingrid Deltenre la direcziun da la televisiun a Turitg.

Notgs da nostalgia sin SF2
Durant 26 notgs da nostalgia mussa SF2 mintgamai il venderdi davent da las 20.00 ina maschaida multifara da 50 onns Televisiun Svizra. Ins po vesair anteriuras emissiuns da divertiment, da sport, da cultura e d’infurmaziun. Emissiuns ed umans ch’ins n’ha gia daditg betg pli vesì.