«Mai crudar pli profund ch’en ils mauns da Dieu» 
La vita dad Andreas Luzi Cabalzar tuna sco in roman excitant 

Da Claudia Cadruvi/ANR 

Referir avant banchiers u far predi en baselgia. Per Andreas Cabalzar èsi il medem. Ina visita tar il plevon dad Erlenbach. La chasa-pravenda è tranter la via principala ed il Lai da Turitg. En curtin hai ina clasira cun lieurs. Insatgi ha chapì da construir la clasira uschia che las lieurs na pon betg chavar in vau sut la saiv ora e ch’ellas han tuttina avunda spazi. A la porta da la chasa-pravenda fa il chaun bainvegni. En chasa giaschan utensils d’uffants tranter sculpturas d’art. Il chaun sa metta ruassaivlamain sin sia cuverta e na fa betg huz. El è para disà cun visitas. 

La Quotidiana sin il pult 
Il biro dal plevon è plain cudeschs. I ha massa pitschnas sculpturas u souvenirs sin las curunas. Avant la fanestra s’extenda il lai. Sin il pult l’ediziun da La Quotidiana. 
Il plevon vegn e cumenza a raquintar. 
«En famiglia dian tuts Deia a mai. Jau sun stà in uschenumnà ‘Nachzügler’. Jau sun naschì a Tavau. Mes bab era plevon là. Pli tard è el vegnì clamà a Turitg en la Predigerkirche en il Niederdorf. 
En il Niederdorf sun jau ì a scola cun uffants da mastergnants, uffants d’artists ed uffants or dal milieu. Mes geniturs han gì ina chasa averta. Nus avevan adina students grischuns tar nus. Mes bab era da l’opiniun che nus stuain parter cun auters ils privilegis che nus avain tras la baselgia. I n’ha mai dà ina tschavera che nus fissan stads be la famiglia en davos maisa. Nus avain adina dastgà prender noss amis a chasa. Quai è stà pussaivel grazia a nossa mamma. Ils clochards dumandavan era adina suenter la ‘Frau Pfarrer’, sch’els spluntavan a nossa porta. 
Nus discurrivan rumantsch a chasa. Sch’jau deva ina resposta tudestga, scheva mes bab: ‘Tschantscha endretg!’ 

Fatg enconuschientscha cun la Rote Zora 
Il Niederdorf n’è betg mo in quartier da divertiment. Igl è in vitg. Sch’ins va giuadora la damaun, salida la glieud dretg e sanester. Ad in uffant na po en sasez capitar nagut. 
La saira èsi auter. Lura vegn la glieud dad ordvart ed intgins sa deportan sco pors. I deva dentant adina il ‘Egga’. Quai era la stiva dal «Niederdorf». La glieud dal Dörfli s’entupava là cun musicists, acturs u alcoholichers. Ins gidava in l’auter. 
Il Niederdorf è stà ina buna scola. Jau gieva p. ex. a scoletta cun la figlia da la Rote Zora. Quai era la pli renumada prostituada da Turitg. Jau ed in ami tentavan la mattatscha. In di è la Rote Zora cumparida sin il plaz pausa. Ella ha fatg tut grad giu cun mai. Jau n’hai mai pli mulestà la pitschna. 

Il temp da la ‘Bewegung’
Suenter scola hai jau fatg il mercantil sin banca. Jau spetgava bler dal mund da lavur. Jau m’imaginava da gudagnar ina massa raps e da pudair viagiar. Ma quest mund n’era per part betg bler auter che la scola. Tuttina hai jau mors atras l’emprendissadi en la banca. Il davos hai jau era lavurà a la bursa. 
Jau hai giugà en la liga naziunala B da ballamaun. Igl era il temp dal moviment da giuventetgna tranter il 1980 ed 82. L’emprim ma parevan las pretensiuns da la ‘Bewegung’ memia extremas. Ina saira suenter il trenament sun jau casualmain grategià tranter las fronts. Jau hai era vesì policists che han patangà ensemen in en-conuschent da mai. Davent da quel mument sun jau era stà da la partida. Igl era in resvegl cunter las autoritads, ma era cunter mes bab. 

Dispitas 
Cun mes bab hai jau gì bleras dispitas da quel temp. Nus n’eran betg da la medema opiniun pertutgant il moviment. Tuttina ha el avert quatter giadas sia baselgia per dar albiert a la glieud dal moviment. 
Jau ma regord bain da la davosa giada ch’i ha dà ina radunanza plenara en baselgia: Jau e mes bab avevan gì rabantschas l’entir suentermezdi. Ma la saira, cura che la glieud da la «Bewegung» è sa radunada en baselgia, ha mes bab impedì che la polizia ha rumì la baselgia. Avant il portal è el sa mess cunter il cumandant da la polizia. El ha ditg che la polizia na haja nagin dretg d’entrar. La baselgia duai esser in lieu avert e protegì. La teologia liberala da mes bab e sia vita autentica han laschà profunds fastizs en mia existenza. Jau sun engraziaivel per las dispitas ch’jau hai gì cun mes bab e per la promoziun ch’jau hai survegnì dad el. 
Pli tard cura ch’jau hai cumenzà a studegiar, hai jau realisà quantas pussaivladads ch’in plevon ha. Durant il studi ha l’etica fascinà mai. En quel rom hai jau emprendì dad analisar e dad argumentar en in conflict. L’etica na di betg simplamain tge ch’ins sto far per esser in bun carstgaun. En l’etica avain nus emprendì, co ch’ins va enturn cun in’opiniun che n’è betg l’atgna opiniun. 

Salas plainas 
Oz tegn jau referats davart etica. Jau vegn envidà, p. ex. da l’UBS, a seminaris d’etica economica. En sasez fatsch jau là betg bler auter ch’en baselgia. La glieud da l’economia na vul dentant betg vegnir missiunada. Ma entras quai che la banca envida in plevon, sun jau ina attracziun. E las salas èn plainas. 
Quai è fitg impurtant. Jau fatsch mia lavur en baselgia. Ma jau vom era tar la glieud – là nua ch’ella viva e lavura. Tar diversas firmas vegn jau envidà da far meditaziuns da mezdi. Jau discur da depressiuns, dal burn-out-sindrom, da la ballantscha tranter vita privata e professiun. Uschia emprenda la glieud d’enconuscher mai. Ed uschia vegn inqualin cun in problem tar mai, che fiss uschiglio betg ì tar in plevon. 
Per pudair far talas chaussas ston ins dentant avair las cumpetenzas. Igl è bun, sch’ins enconuscha il mund e la lingua da l’economia. 

Adina crudar en ils mauns da Dieu 
Il cussegl da la pravenda dad Erlenbach stat davos mai. Jau hai grondas libertads. Cura ch’jau hai realisà cun mia dunna en la chasa Weidenhof in albiert per giuvenils en crisa, hai jau gì sustegn cumplain. 
Cura ch’jau hai cumenzà a studegiar teologia, er’jau anc in ateist. 
Anc oz datti muments ch’jau dubitesch. Dubis tutgan tar mai. Els sviluppeschan mia cretta. En mes dubis chatt jau mias respostas. Jau sai dentant ch’jau na pos mai crudar pli profund ch’en ils mauns da Dieu. Quai dat a mai gronda forza.»