Aventura cun ina socca

Da Silvio Camenisch

Forti aveva suà ils pes. Els eran palandrads en ina chalira suenter a la famusa professuressa atras las exchavaziuns da las foras anticas. Sut la colonna Traiana era el sa pusà, pli tard da la Via Sacra siador tar l’Arco di Tito aveva el stuì seser giu. El aveva tramess ina, sche betg duas supplicas en il tschiel pitgiv blau da Roma: ch’ella als relaschia suenter il Colosseo. 
Forti ha durmì in’urella sc’in mort. Insacur avant las uras da tschaina è el siglì si. El ha pensà ch’el saja vegnì serrà en il Colosseo. Sias soccas eran plain suaditsch e savuravan. Forti las ha lavà e pendì bletschas sin la suga davant la fanestra da cuschina. El ha tratg per la schirella vedra – tuppamain è la segunda siglida cun il murset vid il pieul davent da la corda e crudada giuaden en la curt serrada. Forti ha piglià ina fitga, è sa stendì suror per vesair nua ch’ella pudess esser sa tschentada. El ha vis ina banda da giats ch’èn siglids nanavant e dads suren a la socca. Els han sbragì maltgiert si per in l’auter e mussà ils dents. Ils animals eran smagrids ed avevan in fomaz. Forti ha temì ch’els magliassan perfin launa. 
L’appartament sa chattava aut viaden en ina chasa burgaisa a la via Labicana, otgavla auzada. Ins entrava giudim en dal portal en l’ingress ed aveva trais direcziuns: a sanestra a la stgala A che s’auzava viaden en lezzas abitaziuns, a dretga a la stgala B e dretg or gieva l’isch en la curt interna. El era adina serrà. Meglier ditg Forti n’aveva mai vis quai isch avert ed ina chasarina, probablamain ina Tamila, scuava en la curt. 
L’ingress era aut e stgirentà, da surengiu pendeva vi d’in cabel in chandalier da tempra taliana, la sulada era da marmel cun avainas cotschnas, la paraid entadim encunter la curt traglischava cun ses vaider d’uliva e davant l’isch dubel era pustà ina cria da terracotga cun palmas schumellinas. Forti entupava darar avdants en suler u sin stgala. Ils ischs da las abitaziuns ina sur l’autra eran adina serrads, da di e da notg. Mintgatant udiva el insatgi che stgadanava cun clavs, inqualgia in giap, telefon, ballape. Forti aveva quella dimora la segunda emna, n’enconuscheva nagin carstgaun en chasa: danor ses cussedent Hans che derivava dad in lieu che finescha cun «wil». 
La curt era tschinclada da miraglia, igl aveva ina vegetaziun spessa, sut las plantas gievan sendas d’oranscha e da figs. En la sumbriva faschevan ils giats chanè. Els eran pel ed ossa, avevan pellitscha struptgada e savens guardavan els cun desideri siador tar las fanestras nua ch’i daguttava da surengiu da laschiva bletscha. Forti è daventà conscient ch’el aveva dasdà tschella saira, ed ina duas giadas avant, ils magliafom cun bittar surengiu vanzadiras, in oss da ruier, ina sardina. Hans, quel da «wil», na pavlava nagins giats or da l’aria. El na fascheva pauc cas dals selvadis. El n’haja nagina relaziun tar quests animals. Abstrahà da gliez survegniss el immediat la strucca. 
Forti aveva quità ch’ella fiss crudada gist suenter la fatschada giuaden e sa tschentada davant l’isch serrà tranter la curt e l’ingress. Igl era vegnì spert stgir, las fatschadas bittavan sumbrivas giganticas e sin ils tetgs plats suren sa scumbigliava in virivari d’antennas, il tschiel pareva ina tolca naira ed in punct cotschen cursava cun ina auta ramur da motor. Forti avess desiderà in perspectiv, sco quel da lur locatur Massimo che lavurava durant l’emna en in parc d’animals selvadis en las Abruzzas. El vegniva mintg’autra sonda en la Labicana, preparava ina pitschna marenda per duas persunas: variaziuns da spaghettis e pasta e svaniva en sia stanza dadens. En betg ditg arrivava sia marusa, ina matta stgira cun pel da bronz ed ina tastga sur la spatla. Els mangiavan la pasta, prendevan l’espresso e faschevan l’amur durant il calcio. Pli tard gievan els a sortida en il center e dumengia saira enturn las tschintg prendevan els cumià l’in da l’auter giu en via sper il fiat cun las portas avertas. Els sa bitschavan ditg en pe. Forti aveva survegnì regalà las soccas da sia mamma veglia. Els avevan festivà ses tschuncantavel natalizi, paucs dis avant ch’el partiss per Roma en ina scola da linguas. Sia mamma aveva fatg dua pèra soccas da launa, sco quai ch’el giavischava uschia mintg’onn danovamain. Forti avess laschà valair ch’el laschia encrescher, sche sia mamma avess ventilà quai, ma sia mamma percurscheva quai er uschia. Forti duvrava la lingua en scola; ins al ha fatg ir a sa perfecziunar vinavant; per sasez avess el duvrà in cac quai talian. El aveva starment ch’el turnass cun la brocca l’auter di e che sia mamma l’avess dà in lavachau persuenter. 
Forti veseva giu insatge nair, sch’el guardava pitgiv. Probablamain eri la socca. El n’avess betg possedì ina clav per l’isch en la curt, el n’avess er betg pudì dumandar ina tala. Massimo? Ma lez arrivava per damaun il suentermezdi insacur. Forti ha laschà vegnir endament uss insatge – el n’avess strusch ristgà da mulestar lur locatur pervia d’ina socca. Quant stupid – quai insegnante svizzer! avess Massimo bain scutinà a sia marusa – en lur stanza entadim. 
Forti ha giuditgà ch’el avess minimas letgas da salvar la socca. El ha mess la detta en bucca, ha stuì sa dustar da las fermas emoziuns che al han vulì surventscher. 
Forsa appreziescha in um en ina tscherta vegliadetgna, en la mesadad da la vita, in regal tut persunal, intim, in pèr soccas che sia mamma ha fatg. Forsa appreziescha el gist alura soccas da launa da pli che tut l’auter ch’ins regalass. Sia mamma al fascheva endament d’emprender d’enconuscher ina flotta dunna. Perquai ch’igl era nairas uras. Sia mamma era veglia e malsanitscha e patratgava vi da la mort. 
Hans sa chattava en sia chombra ed isava dad aut il congiuntivo cun sias furmas sco «è meglio che lo faccia io» u «è strano che tu non voglia» eccetera: quarto livello. El sa fascheva da grond cun ses livello, quai schani d’insanua da «wil». Forti al ha dumandà precautamain sch’el na disturbia betg? Sch’el savess forsa co ins pudess en la curt qua giu? El na saveva er betg. Forti è turnà a la fanestra. I vegniva en splerins da notg, mustgins. Forti era sin il precint da serrar. Qua è in maun sa stendì per la socca. Forti ha vis exacta-main. In maun stgir brin, sco creschì or la miraglia e scappà enavos… cun sia socca! El chatscha ils egls or la chavazza. Ina gritta è sa dauzada e las larmas eran orasum. Forti è currì or da la stgala giu. Nagin era en l’ingress, l’isch da la curt era serrà e la cria stuschada encunter. 
Forti n’ha la proxima notg ditg betg claus egl. Encunter la damaun al ha il sien surventschì e sia mamma è cumparida en il siemi. Jau fatsch anc ina u dua pèra e las met en reserva. Ma duessas tuttina guardar da chattar dunna. Gea. Ma forsa avess el fatg chaltschiel sez sias soccas suenter… 
Trais dunnas tamilas sa chattavan la sonda avant mezdi en il pierten. Las portas anor en la Labicana ed anen en la curt eran tut avertas, i tirava sco en ina halla da fiera. Las dunnas eran a pe blut en las sandalas tschuffas. Ina prendeva si da bletsch la sulada, l’autra svidava chanasters e bagnava matgs ed ina terza scuava en la curt. Forti è s’approximà a l’isch. Ils giats eran scappads per ils chantun, sin ils mirs, en ils chaglioms e sbragivan da vilads. Forti ha spetgà enfin la dunna aveva scuà ses mantun da merdas en la sadella ed ha vulì serrar l’isch. Uss ha Forti fatg guardar ella giu sin sias sandalas. Ella era la suletta cun soccas, ma purtava duas differentas ed ina era naira da launa. Forti ha prendì la sia or da satg da las chautschas, l’ha mussà a la Tamila e las fatg cumparegliar. La dunna ha rudlà ses egls che Forti ha vis l’alv. Igl ha parì ch’ella reflectass in mument. Uss ha ella surris, ha auzà ses pe sin la schanuglia ed avert la sandala. Ella ha tratg or la socca e struclà ad el en la detta. 
Forti l’ha tegnì si encunter ses nas. La socca savurava tarladì da suà – ma igl è stà quella.