Cuira – la citad cun l’istorgia d’urbanisaziun la pli veglia da la Svizra

DA URS CLAVADETSCHER, ARCHEOLOG CHANTUNAL

Sin la collina da la Curt a Cuira ha il servetsch archeologic dal Grischun pudì exchavar rests d’ina culegna da la fin dal temp paleolitic. Ins ha exchavà ina plazza nua ch’i vegniva producì iseglias da crap da fieu (silex). Tenor las expertisas da carbon datescha ella dal temp enturn 11 000 a. C. ed è cun quai il lieu da chat il pli vegl dal Grischun. Il titel da la citad cun l’urbanisaziun la pli veglia da la Svizra che Cuira ha purtà fin uss nungiustifitgadamain po vegnir pretendì senz’auter suenter las novissimas exchavaziuns dal servetsch archeologic dal Grischun. A la spunda vers nord da la collina da la Curt, il lieu istoric cun la catedrala, han ins pudì documentar questa stad, en occasiun d’exchavaziuns fatgas en consequenza d’in project da construir ina garascha sutterrana, sper plans da chamonas dal temp roman tardiv e chats singuls dal temp da bronz tardiv e dal temp da fier er restanzas d’ina culegna datada da la fin dal temp paleolitic. Las examinaziuns archeologicas han manà a la glisch ina plazza da lavur nua ch’ins ha producì iseglias or da crap da fieu. Ultra da plirs urdains ruts han ins chattà surtut restanzas en furma da plirs tschient tocs da crap pitgads ch’ins n’ha betg pli pudì duvrar. La materia prima, l’uschenumnà radiolarit, è vegnì collecziunà en il letg da la Plessur che sa chatta en vischinanza. L’abitadi sco tal cun ils posts per las tendas era probablamain situà directamain sper la plazza da lavur. El è probablamain vegnì destruì 1909 durant la construcziun dal hotel Marsöl che cunfinescha cun il plazzal d’exchavaziun. Da la determinaziun da la vegliadetgna ch’è vegnida fatga cun la metoda da carbon è resultada ina dataziun da la culegna dal temp enturn 11 000 a. C. Per il Grischun sa tracti qua dals fastizs ils pli vegls dal temp dals chatschadurs e rimnaders, cur che la glieud era dependenta dal butin e da las resursas da la natira. En l’entir territori da la Svizra conusch’ins oz be paucs chats da questa vegliadetgna. La situaziun da la culegna sper la collina da la Curt n’è betg casuala. Il dissegn da reconstrucziun agiuntà dat ina idea, co ins ha da s’imaginar il lieu da la culegna en questa cuntrada nuncultivada, caracterisada da tieus alpins e da badugns. La plazza era protegida cunter sedimentaziun da bovas, sbuvaditschs ed auazuns. Davent da quest post elevà vesev’ins ultra da quai enturn ed enturn la selvaschina, sin la quala ins vuleva far chatscha. Quests avantatgs han determinà l’elecziun dal lieu da la culegna er durant il temp mesolitic tempriv. Quai vegn cumprovà d’in ulteriura dataziun da carbon da circa 9000 a. C.