La chaplutta da San Gottardo a Miralago sa preschenta puspè en splendur

Da Hans Rutishauser, tgirader da monuments

Sonda, ils 14 d’october a las 14.00 vegn inaugurada a Miralago (Puschlav) la chaplutta San Gottardo ch’è vegnida renovada da nov. Il center da la fracziun Miralago è la chaplutta da San Gottardo da la fin dal 17avel tschientaner. Ses fundament è vegnì mess ils 8 da zercladur 1682 – quai tradescha il document en l’archiv parochial. Il zain che penda en il clutger porta l’inscripziun «PAOLO ANTONIO GAFFORI MI FECE IN PUSCHLAVO MDCL XXXIX (1689)». La data sin il zain è probablamain identica cun quella da la terminaziun da las lavurs da construcziun da la baselgia: Tenor la data stgalprada sin il stgalim da l’entrada ha la consecraziun gì lieu pir l’onn 1694. 1909 hai dà ina nova decoraziun da pictura che porta la signatura da l’artist V. Mascioni sin la lunetta dal chor ch’è pli stretg che la nav principala. Mascioni è stà in pictur da baselgias talentà, schizunt virtuus ch’ha decorà a moda geniala l’arvieut dal chor, il frunt da l’arvieut dal chor e la curnisch cun frastgas plasticas da neorenaschientscha en nianzas da cotschen ed oransch. La chaplutta en stil baroc classic è ina sala rectangulara cun duas travs e cun ina chasa d’altar pli stretga. Al sid dal chor è construida la sacristia cun l’arvieut a crusch e la stgala da la scantschala, visavi sa chatta il clutger elegant cun il plaun dals zains ch’è ornà da fanestras cun arvieuts radunds e garnituras quadraticas e che posseda sco terminaziun in tambur octogonal. La via da sviament da Miralago, construida 1974, ha bain deliberà il center da l’abitadi dal traffic da transit excessiv, ma l’immissiun da canera dals autos che passan sin l’autezza dal tetg da la baselgia è enorma durant ils dis da stad. Il fatg ch’ils automobilists – grazia a questa nova lingia da la via – vesan il clutger elegant or da la perspectiva da chavalier na chaschuna deplorablamain betg ina moda da guidar pli curtaschaivla. 1974 han ins renovà l’access a la baselgia, la funtauna da la vart dal nord sco er il tetg defect da la baselgia. Questa renovaziun ha mess ina fin a las erupziuns d’aua ch’eran gia bain vesaivlas sco er als donns vi da la liadira e la pictura da l’arvieut ch’èn resultads da quellas. Vi da la fatschada da l’entrada che vegn structurada da quatter lisenas sut ina culmaina triangulara ves’ins sur il portal d’entrada renovà l’onn 1974 ina pictura murala dal son Godehard (Gottardo) en plain ornat d’uvestg. Las lavurs da preservaziun bainmanegiadas da 1974 han chaschunà grondas e fermas perditas da la surfatscha da la pictura, essend che ils tocs reparads quella giada cun colla èn sa distatgads da la paraid. 

La pictura murala
L’examinaziun precauta tras il restauratur Ivano Rampa da Miralago ha pudì cumprovar cleramain la varianta oriunda da la pictura tant dador sco er dadens la baselgia, ma er la pictura fatga a l’intern da la baselgia durant ils onns 1836 e 1909. Dador è la chaplutta sa preschentada chaltschinada en alv al fresco (ornaments agiuntads en la liadira da chaltschina umida). A l’intern han ins pudì cumprovar cleramain la versiun oriunda da l’onn 1694, numnadamain paraids chaltschinadas en alv, arvieuts e profils da curnischs, las paraids dal chor ed il frunt da la paraid da l’arvieut dal chor picturadas en ina nianza da rosa. L’architrav era picturà cun frastgas da flurs da pliras colurs. Cun chaschun d’in’ulteriura renovaziun l’onn 1836 èn las paraids puspè vegnidas chaltschinadas en alv, las lisenas e las faschas èn marmoradas cun cotschen. Sin questa pictura ha dà il pictur da baselgia Mascioni, che ha probablamain fatg sia scolaziun a Milaun, ina stresa alva e sisura questa pictura virtuusa da frastgas en cotschen-oransch; sias sumbrivas subtilas simuleschan stuccatura plastica. Il retabel da l’altar grond è ina construcziun satiglia che vegn flancada da duas pilasters a spirala cun in frontispizi ondulà che vegn ornà cun l’ensaina da IHS en l’aureola. La tavla d’altar mussa il son Gottard en l’ornat da l’uvestg avant ils pes da la trinitad ch‘è situada sur el sin ils nivels. Il son Godehard u Gottard, naschì l’onn 960, è vegnì educà en la claustra da Niederaltaich en Baviera, nua ch’el è daventà l’onn 990 muntg e 996 avat. Heinrich II. l’ha convocà 1022 sco uvestg a Hildesheim, nua ch’el è mort 1038 suenter ina vita accumplida; l’onn 1131 è el vegnì sanctifitgà. Anc oz ves’ins a Hildesheim la magnifica basilica a pilasters da son Godehard, nua ch’il sontg è sepulì. L’intercessiun dal son Godehard vegn invocada cunter la gutta, il reumatissem, malsognas dals gnirunchels, malsognas d’uffants, pagliolas grevas sco er cunter il chametg e la tempesta. Sin il purtret da l’altar a Miralago mussa il sontg sin ina gruppa da malsauns, per ils quals el implora l’agid da Dieu. Il retabel da lain da l’altar è colurà cun ina marmoraziun en colurs da pastel en nianzas da blau e cotschen, las parts plasticas dals capitels èn surdoradas, medemamain sco ils entagls dal frontispizi. Er ils pilasters a spirala cuntracurrenta èn ornadas cun avainas d’aur muventadas. Il retabel da lain ha bain patì fermamain d’anobias (l’uschenumnà chariel) en la baselgia ch’è per in lung temp stada fitg umida, ma la coluraziun eleganta che fa pensar a porcellana picturada è sa mantegnida quasi dal tuttafatg en l’original. Quai è fitg rar, schizunt Mascioni n’ha numnadamain betg tutgà la varianta barocca en sia veglia splendur originala. Co dueva vegnir restaurada questa baselgia cun ses retabel d’altar dal temp baroc ch’è sa mantegnì extraordinariamain bain? Èsi stà giustifitgà da render visibla la versiun da 1694 e da sacrifitgar tras quai la varianta da 1836 sco er la pictura eleganta da Mascioni da l’onn 1909? Avess ins stuì applitgar in tric e reconstruir la pictura da 1694 sin ina stresa da separaziun che cuvra la pictura da Mascioni? Quai avess donnegià per adina la pictura en colurs da colla da Mascioni. Il «tric» avess pia mo pussibilità ina pseudosoluziun. Perquai ch’il pictur Mascioni ha respectà dal 1909 la coluraziun da l’altar en stil baroc classic e l’ha integrada en ses concept da decoraziun, è la soluziun optimala e la pli precauta stada quella da reconstruir la coluraziun donnegiada da 1909 da la localitad. Ultra da la coluraziun neogotica da la Collegiata da Poschiavo (1904) è la chaplutta da San Gottardo a Miralago ina da las paucas baselgias da noss chantun che ha mantegnì ina decoraziun cun picturas dal 20avel tschientaner tempriv. Il fatg che quai è stà pussaivel è d’engraziar a la lavur entusiastica da la cumissiun da construcziun sut il presidi da Adriano Zanoni, als architects Evaristo Zanolari e Andrea Zanetti sco er als restauraturs Ivano Rampa e Giacomo Mazzolini. Grazia a la precauziun ch’ins ha duvrà per far questa conservaziun e restauraziun èsi stà pussaivel da far onur a la prestaziun artistica dal pictur da baselgia Mascioni e da far traglischar en sia splendur oriunda la magnifica chaplutta en stil baroc classic da San Gottardo a Miralago, ensemen cun ses retabel d’altar ch’è sa mantegnì en sia furma autentica.