«La vista da l’istorgia s’ha midada»

Cun Georg Jäger ha discurrì Flurin Andry/ANR

Las enconuschientschas istoricas èn ozendi uschè grondas ch’i na dat pli ina singula persuna ch’è cumpetenta per tut ils secturs. Georg Jäger è da l’avis ch’i saja be in avantatg sch’ins possia integrar differentas opticas en in cumpendi. 

Georg Jäger, era in nov cumpendi da l’istorgia grischuna propi necessari? Igl exista bain l’ovra da Friedrich Pieth che tracta noss’istorgia? 
Georg Jäger: Il Pieth è cumparì dal 1945 ed è ina preschentaziun da l’istorgia grischuna fin da l’onn 1914, fatga d’in singul istoricher. Quai vul dir che a partir da quel onn na datti pli nagin cudesch d’istorgia grischuna. En pli èsi da dir ch’ins vesa ozendi l’istorgia in zic auter che dal 1945. Nus avain uss er dapliras enconuschientschas che da quel temp; igl ha dà fitg bleras exchavaziuns archeologicas, i dat dapi quella giada bleras lavurs en connex cun il temp medieval ed ins posseda er intginas da l’epoca moderna. 

Datti anc autras differenzas cun l’ovra da Pieth? 
Gea, er il cuntegn è in zic different dals cudeschs d’istorgia usitads. Nus avain guardà da resguardar trais parts principalas, da l’istorgia romana fin al di d’oz: Economia, societad/cultura e politica/stadi. Q.v.d. ch’igl ha ina tscherta quantitad da cuntegns culturals, er sch’i nun è natiralmain nagina istorgia da cultura. I dat p. ex. er artitgels areguard il moviment da lingua cun mess pais al element politic, e nus avain artitgels da l’istorgia d’art. Quai èn aspects, elements, senza vulair esser cumplet. Tar il chavazzin economia han ins vulì mussar co ch’ils umans vivevan, ins ha gì qua en mira plitost «l’uman normal» e na tge vita che aveva la classa da la signuria. Surtut en quest reguard han ins ozendi damai in spectrum pli vast che pli baud. 

33 auturas ed auturs s’han participads a questa lavur. Nun èsi stà grev a coordinar tut la lavur? 
Cun Jürg Simonett avain nus chattà ina persuna che ha prestà sco coordinatur fitg buna lavur. Coordinar leva dir ch’ils participants avevan da respectar tschertas limitas da temp e da dimensiun. Er en connex cun la lingua ha el gì da cumbatter cun ils auturs che lur contribuziuns restian legiblas. Quai na vul dir ch’ins haja «omogenisà» la lingua, igl èn divers auturs che dastgan avair er lur agen stil. 

Pertge han ins duvrà auturs er da l’exteriur, nun èn ils istorichers grischuns buns avunda? 
A nus pareva impurtant ch’ins na vesa l’istorgia grischuna sco ina fatschenta puramain grischuna. Nus vivain en in territori da contact amez las Alps, nua che las influenzas vegnan da tut las varts. Perquai avain nus contribuziuns da glieud dal Grischun e da la Svizra, da professers da las universitads da Turitg, Berna e Basilea, ma er da l’ester, sco per exempel la lavur da Randy Head da l’universitad da California, il qual è in spezialist per istorgia grischuna, u da Guglielmo Scaraminelli da l’universitad da Milano cun sia contribuziun da la Valtellina. Uschia datti in zic ina vista pli differenziada. 

Quant ha custà tut l’ovra? 
Il budget per l’elavuraziun era radund 2,9 milliuns francs. Il chantun Grischun è però restà magari modest en confrunt cun auters chantuns, ils quals s’han prestads istorgias chantunalas bainquant pli charas. Causa che nus avain gì paucs custs administrativs en il sectur perscrutaziun da la cultura avain nus pudì realisar cun quels daners er anc prestaziuns supplementaras, sco per exempel in disc cumpact.