Mo peschs morts sa nodan cun il flum
= Titel d’in cudesch da Nicolas Linth 

Da Gisula Tscharner, Veulden

Kärnten, l’onn 2000: Massas da glieud e tut las generaziuns adereschan dad aut lur Haider, staila nova al tschiel da democrazia grisch e da miffa. Giuvnas e giuvens en la disco dattan sbratgs da ventira, tuts en ina vusch, fascinads en lur aivradad Haideriana. A mintga mamma era vegnì empermess in schec da 800 francs/pro uffant sut 6 onns. Nagin crap che restia sin l’auter, aveva profetisà Jörg Haider avant sia elecziun. Ils pretschs da fittanza e da current vegnan sbassads, la struva da lescha disfavurisescha ils esters pli che mai. Il Haider sauta e fa festa cun giuvens e vegls, adina cun fatscha rienta. Uschia hai jau vis en la TV e legì en la Weltwoche. 
Berlin, l’onn 1933: In program da procurar lavur è vegni preschentà, las colonnas da schuldads en brin èn passadas tras la citad, in entusiassem collectiv sin las fatschas, ed ils umens han repetì las empermischuns dal manader, ch’i dettia paun per tuts e deliberaziun ord las chadainas dal «Contract da Versailles». Uschia m’ha raquintà ina perditga oculara tudestga; er ella gidava da guidar champs da giuventetgna durant il temp dal «Heil Hitler». 
Grischun, l’onn 1999: Commembers ed aderents da la pps empermettevan dad aut che las taglias vegnian sbassadas, che la lescha d’asil vegnia pratitgada pli rigurusamain e che las contribuziuns socialas hajan da star uschè pitschnas sco pussaivel. Uschia mes cuncandidatas e cuncandidats per il cussegl naziunal, durant ina preschentaziun en la scola professiunala. Il grond muvel dals scolars deva slips e sbratgs da plaschair, surtut cur ch’i gieva cunter ils esters, cunter la responsabladad ecologica da mintgin, cunter tut quai che custa. Il Signur Blocher, cumbain ch’el ha blers critichers (sco Haider e Hitler) vegn ludà ed adurà da las massas: el discurra uschè bain, el discurra en il tun che plascha a la pluralitad dal pievel. El empermetta il parvis en la naziun che sa numna la Svizra. 
Gerusalem, l’onn 1000 av. Cr.: David, um talentà, guerrier cun success e carrierist giuven, ha conquistà en paucs onns la confidenza da l’armada e da la regenza burgaisa. Ils cors da las dunnas er. La staila nova al tschiel grisch da la regenza aristocratica en questa regiun centrala d’Israel! Cur che David, en sia aivrezza da victoria, ha manà la processiun cun l’object da naziunalitad israelita il pli aut, ha el sautà e chantà cun tut la populaziun, sa preschentond sasez en in entusiassem fin disgust. El haja repartì a tut la glieud paun da festa, datlas e ivettas setgentadas, lez di. Uschia pon ins leger suenter en il rapport biblic. Il retg David ha empermess d'engrondir il stadi d’in dals pli gronds imperis da l’orient., ed el ha cuntanschì quai, cumbattend e mazzond en in cuntin. Il pievel al temeva ed al adurava enina.
 Quatter fenomens, quatter lieus, quatter temps. Las parallelas èn cleras. Quai che ma fatschenta persunalmain: La flaivlezza da nus umans dad ans laschar surmanar adina puspè da singuls carstgauns ch’han il carisma da sa far bainvis e da narcotisar noss senn da responsabladad individuala e collectiva. Betg ils demagogs numnads èn il problem, ma il pievel che sa lascha tschorventar dad els. Regalar paun, raps e divertiments, quai tira adina, dapi ch’i dat carstgauns. Cun questa trapla han gia ils Romans sa suttamess las massas.