Renovaziun e disfidanza
Vita cristiana en l’Ucraina

Da Guiu Sobiela-Caanitz 

Swiss Radio International ha schlargià dacurt en moda relevanta sia purschida en linguatg ucranais. A Berna pertschaiv’ins in stadi da 50 milliuns avdants (per cumparar: Spagna 40, Pologna 39), dals quals var 39 discurran lezza tschantscha slava. 

Ina tradiziun millennara 
L’Ucraina cumprenda regiuns culturalas differentas. Ses num deriva d’ina ragisch slava che vul dir «cunfin» e ch’il tudestg ha surpiglià sut la furma «Grenze». Tras lez pajais passa la strivla da terren che limitescha vers vest l’intschess da tradiziun cristiana orientala. L’alfabet cirillic da l’ucranais dà perditga che l’entir pievel ha surpiglià cardientscha e scrittira avant in millenni da l’imperi bizantin. Ils servetschs divins vegnivan pia celebrads da l’entschatta ennà en linguatg slav. En il vest da l’Ucraina ha dentant la Pologna catolica survegnì il suramaun avant tschintg tschientaners. Plaun a plaun, dal 1595 enfin al 1702 han ils uvestgs ucranais da lez stadi s’unids a la Baselgia catolica, mantegnend però la liturgia slava, entant ch’ils Polacs celebravan enavant la messa latina. 

Il squitsch imperial russ 
Il reginam da Pologna è svanì dal 1795. La Russia ha annectà la part principala da l’intschess ucranais unì cun Roma. Ils imperaturs han abolì l’uniun e obligà ils uvestgs da sa suttametter al patriarc ortodox da la Russia. Il 1863 ha la regenza scumandà da stampar cudeschs e gasettas ucranaisas ed ordinà da serrar tuttas scolas ucranaisas, argumentond uschia: «Ina naziunalitad ucranaisa n’ha mai existì, n’exista betg e na po exister.» Ins ha schizunt scumandà da translatar ils evangelis en ucranais e da chantar chanzuns popularas ucranaisas en la publicitad. 

La Baselgia unida 
L’Ucraina dal sidvest perencunter è vegnida austriaca. Là ha la Baselgia ucranaisa unida tschiffà ragisch, sa mantegnend era suenter l’emprima guerra mundiala, aifer la Pologna restaurada. Tgi che frequentava la scola en ils onns ventg u trenta da noss tschientaner sa regorda forsa che lezza republica cunfinava cun la Rumenia. Suenter la segunda guerra ha l’Uniun sovietica strenschì domadus pajais e chatschà in cugn territorial annectà tranter lezs, fin en la planira ungaraisa; la Baselgia ucranaisa unida è da chasa en quest cugn. Stalin l’ha obligada da sa suttametter al patriarc ortodox da la Russia, in instrument cumplaschaivel da la pussanza sovietica. La Baselgia unida ha vivì enavant en las catacumbas, malgrà tuttas persecuziuns. 
Ussa è’la libra, però cun l’ierta da passa quaranta onns communissem. La revista svizra «Glaube in der 2. Welt» deditgescha a l’Ucraina la part principala da ses numer da favrer*. Fitg instructiv è il discurs cun Lubomir Husar, il vicari general da la Baselgia unida. Lez descriva la situaziun mentala e materiala da la glieud en moda zunt differenziada. En las olmas domineschan anc adina la tema e la disfidanza, schizunt tranter ils spirituals ch’avevan sa suttamess al patriarc ortodox, quels ch’agivan en las catacumbas e quels ch’èn vegnids consecrads pir suenter la vieuta. Però l’explosiun psichica sa mussa en ina prontadad nunditga da far sacrifizis: «Jau na chapesch betg danunder che la glieud prenda la forza (...). Malgrà la fom construesch’la ina baselgia» (p. 16). 

Ortodoxs e catolics romans 
Er ils ortodoxs enconuschan la tema. Ad els manca la tradiziun catolica d’autonomia visavi il stadi. Lur superiurs avevan concludì cumpromiss marschs cun la pussanza sovietica. Ussa sa sentani malsegirs, tant pli pervi da la concurrenza tranter las trais baselgias ortodoxas, numnadamain duas ucranaisas e quella dal patriarc russ. En il nordvest da l’Ucraina, polac enfin il 1793 e puspè tranter il 1921 ed il 1939, viva ina diaspora catolica romana pastorada da l’uvestg Marchian Trofimiac, l’incumbensà da la Conferenza episcopala ucranaisa per la translaziun dals cudeschs liturgics. La situaziun en sia diocesa da Luzjc vegn descritta da Gerhard Albert, in manader da l’organisaziun tudestga d’agid Renovabis (pp. 22–23). Sedesch prers, tredesch polacs e trais ucranais, provedan ventg pravendas cun 40 000 olmas; set candidats frequentan in seminari. Albert numna «cumportablas» las relaziuns tranter las baselgias; la minoritad catolica cun sia organisaziun pli sviluppada sto dentant star attenta che sia prontadad da gidar na vegnia betg malchapida sco emprova da convertir la glieud e da gudagnar aderents. 

In pitschen triep protestant 
Lez problem datti era per ils var 10 000 protestants luterans da l’Ucraina. Ils plis èn glieud gia sin ils onns e derivan dals Tudestgs clamads da lur cumpatriota, l’imperatura Chatrina da Russia (1762–1796), naschida d’Anhalt-Zerbst, e da ses successurs. Blers giuvens èn emigrads en Germania durant ils davos onns; ils set champs biblics da stad vegnan tuttina frequentads da var 320 uffants e giuvenils. Diesch teologs pinan predis generalmain bilings per ina gruppa da passa 4000 olmas partidas en ventg pravendas; en blers cas vegnan ils predis prelegids da laics. Tgi che frequenta il servetsch divin, declera plevon Gerd Sander, spetga cunzunt «la quietezza interna e la pasch dal cor sco rinforz per il mintgadi caotic» (p. 25); perquai chant’ins bleras chanzuns spiritualas. Sco l’impediment il pli grond vesa era Sander «la disfidanza fitg profunda da mintgin encunter mintgin» (p. 25). 

Da la Bosnia al Tatarstan 
«Glaube in der 2. Welt» da favrer cuntegna plinavant, sco adina, tutta sort novitads davart la vita religiusa en ils pajais deliberads dal communissem. Davart la Bosnia-Erzegovina legian ins da las resalvas dal Vatican encunter il pelegrinadi a Medjugorje, sco era da l’undrientscha ch’il Comité da Helsinki per ils dretgs umans ha surdà ad uvestg Franjo Komarica da Banja Luka (pp. 3–4). La revista referescha era da l’avertura da l’emprima universitad muslima en Russia a Casan, la chapitala dal Tatarstan (p. 9). Instructiv è il rapport davart la scuntrada a Bratislava da la Conferenza europeica per la musica sacrala evangelica, presidiada da ses parsura Hans-Jürg Stefan (Turitg); la Baselgia protestanta slovaca ha edì da curt in choral nov che na vegn betg acceptà da tuts (pp. 9–10). 

Il vest na persvada 
La renovaziun religiusa en ils  pajais antruras communists concerna era nus. Prenda il materialissem dal vest il suramaun? Tadlain puspè vicari general Husar: «Il vest duess esser in zic pli logic. Ils eveniments dal Cosovo ans han confermads en l’opiniun ch’el discurra bler, però fa pauc. En il Cuvait dev’ins ieli, e millis schuldads eran immediat sin il lieu. En la Bosnia ed en il Cosovo na datti ieli. Nus n’essan betg persvas da la moralitad dal vest. Sche lez defendess las valurs cristianas en moda pli persvasiva, ans fiss quai in grond agid» (p. 18). 

* Glaube in der 2. Welt, 1999/2. Adressa: Bergstraße 6, Postfach 9, 8702 Zollikon. Telefon 01 391 37 47 u 48. Telefax 01 391 44 26. Posta electronica: g2w@swissonline.ch