Anghel protectur

Da Toni Berther, Cuira

Tge che è in anghel protectur san blers, da mia posa en mintga cas. Tar nus uffants sisum la Surselva aveva el num anghel pertgirader. Nus essan vegnids educads sut la protecziun da l’anghel protectur. En ina gronda famiglia n’aveva nagin temp avunda per proteger en tut e dapertut ils uffants. Ins als laschava per part sut la protecziun da l’anghel protectur. La fidanza en l’anghel pertgirader era gronda, era gronda era sch’ins na veseva betg el… El era in esser nunvesaivel, forsa in spiert. Sin maletgs per uffants era el en vestgì cler-alv cun alas levas avertas ed uschia protegentas. L’anghel protectur pertgirava il veneratur en legraivlas e grevas uras. Ed ins po avair fatg oraziun tar el senza far grondas ponderaziuns: Anghel pertgirader pertgira, regia e protegia mai. Sin il patratg da nudar si questas lingias sun jau vegnì 1998, era sch’ils anghels protecturs èn dapi in pli lung temp puspè pli e pli en moda e raschieni. 
Mintgatant fetsch jau in viadi per nossa Svizra en-turn. En staziuns, nua ch’jau fetsch in halt, guard jau sch’i ha là insatge che croda en egl. A Turitg per exempel è la figura da Niki de Saint Phalle crudada si a mai (ed ad blers auters segira-main era). Essend ch’jau co-nusch in pau las ovras da Jean Tinguely sun jau vegnì era sin il num Niki de Saint Phalle, la cumpogna dal renconuschì Jean Tinguely. (Persunalmain deploresch jau che sia interessanta ovra en la staziun da Basilea n’è betg pli là ed è vegnida transportada a Leipzig, nua ch’ella vegn a restar per pli lung temp.) Jau pos dir che la figura pompusa plazzada en l’aria da l’auta halla da la gronda staziun da Turitg nun m’ha occupà l’emprim mument aparti. Ella era immens gronda e scuflada e voluminusa, ch’ins na pudeva passar tras la vasta halla senza la vesair en sgol. Tar fermadas da pli tard a Turitg hai jau contemplà la figura in pau pli detagliadamain e vairamain constatà che l’ovra artistica represchenta en sia idea in anghel protectur. Entant quest anghel protectur nun correspundeva als anghels protecturs da mia uffanza. E gia ma regord jau dad avair vis adina puspè figuras sumegliantas pli pitschnas en baselgias. Ins po adina puspè vesair da quellas uschenumnadas «pottas», da quels anghels grassottels cun alas curtas e chaus radundets. Els èn per regla alvs en cumparegliaziun cun quel da la halla da la staziun da Turitg, che è da differentas colurs. L’anghel protectur da Turitg entant vegn gia imità, betg sulettamain tar ils porteurs en la staziun da Turitg, mabain era en stizuns pon ins chattar rauba fatga suenter a l’ovra artistica da Niki de Saint Phalle, per exempel a Cuira. 
Quai è stà avant onns, ch’ins ha mess tar mai en biro in maletg cun il num: Manhattan. Igl emprim mument n’hai jau pudì entschaiver en nagut cun questa pictura. Jau hai legì il num e guardà sin pitschna distanza la pictura e vairamain vis inscrit en il maletg levet sgrattatschiels e n’hai betg ma pudì cuntentar cun la vista. Jau ma sun retratgs sin ina pli gronda di-stanza e probabel sin la dretga: Tuttenina hai jau vis en la preschentaziun cler e bain l’anghel protectur en colur blauenta e las alas avertas en alv ed il chau sco in retagl en il lain sin il qual il maletg è picturà en la grondezza da 22 sin 40 cm, senza resguardar il chartun suten ed il rom. Sch’ins guarda ditg e bain sin quell’ovra artistica, pudess ins vairamain crair che l’anghel protectur n’ha betg sulettamain da pertgirar ils umans da Manhattan, mabain da l’entir mund. Il basegn è segiramain avant maun. Ed igl è bun, sch’ils umans sa regordan adina da pli da l’impurtanza dals anghels protecturs, ch’ins po s’imaginar uschia ni uschia.