«Be üna mür...» – in film da la televisiun rumantscha

(anr)

Quai ch’ins po contemplar e persequitar en tutta calma en la televisiun è savens lavur minuziusa dad emnas u mais. L’Agentura da novitads rumantscha ha vulì savair sco che quest film da bestgas è vegnì realisà. Ella ha visità ad Arnold Rauch e Gian Andrea Reinalter, ils dus auturs e responsabels in lur biro a Cuira. Arnold Rauch metta in funcziun il video, chatscha en la cassetta, prenda per mauns il pult da controlla e lascha ir il film “Be üna mür...” ch’ins po ir a guardar sco part da l’exposiziun ambulanta da mieurs dal Museum grischun da la natira. (En la versiun tudestga sa numna’l tenor la novella renumada da l’autur american John Steinbeck “Von Mäsen und Menschen”.) Da temps en temps ferma el il video per declerar insatge detagl u Gian Andrea Reinalter interrumpa il film e commentescha tschertas scenas. Che lavur da televisiun saja adina lavur da team di Arnold Rauch. Quai cumenza tar la registraziun e va a fin tar il tagl. Cun tschertas equipas sa ins lavurar fitg bain ensemen, chatta ins ina buna e fritgaivla collavuraziun, cun autras equipas main. Che quai dependia era da l’intent dal film e da las scenas ch’èn da vegnir filmadas.

Dals auts en la chanalisaziun
“Per quest film da las mieurs ha ins p. ex. stuì ir en muntogna per chattar e filmar la mieur da naiv. Dal rest per l’emprima gia. E quai vul in’equipa che sa resister al vent ed al fraid e ch’è abla da chaminar e purtar il material indispensabel. E lura, per filmar bestgas vul pazienza, inqual giadas ina sontga pazienza perquai che las mieurs da naiv, malgrà ch’ellas n’han nagina tema da l’uman, na sa suttamettan ad in script u scenari e fan tge ch’ellas vulan. E sch’ins vul registrar era anc il tun original, quai vul dir la ramur e canera ch’ina mieur fa or en il liber, alura sto ins star absolutamain quiet per na ruinar la registraziun. Inqual giadas uras”, raquinta Gian Andrea Reinalter. Autras scenas da quest film, tschertas scenas cun ratuns, èn vegnidas fatgas sut terra en la chanalisaziun da Cuira. Il spir cuntrari da las registraziuns en muntogna cun sulegl ed aria frestga. La lavur en las bassezzas da l’umanitad ha in’odur speziala ed è plitgunsch stgiffusa. Quai vul superaziun da tuts be na dals ratuns. Quels paran da viver là giu en la cucagna.

Logistica sco pled magic
Per che tuts che collavureschan vi d’in film sappian tge che spetga els è ina planisaziun minuziusa ed in’infurmaziun detagliada absolutamain necessaria. Igl è da preparar pass per pass per evitar surpraisas che custan bler temp e gnerva, p. ex. la permissiun d’ir cun l’auto sin alp u ch’ina equipa refusa da filmar en il tuffien da la chanalisaziun. Igl è da tschertgar uffants rumantschs che han mieurs u ratuns a chasa e ch’èn pronts ed abels da sa preschentar uschè natiral sco pussaivel davant la camera. Igl è da tschertgar l’ultim tschiffatalpas professiunal dal Grischun e da filmar el cun davostiers ina bella brentina per suttastritgar la singularitad da quella persuna. Igl è da tschertgar musica adequata a las scenas, igl è da visiunar tut il material filmà e d’eleger quellas sequenzas che vegnan en dumonda per 25 minutas film. Igl è da discutar cul “cutter”, la persuna che “taglia” ensemen scenas, musica e dialogs al film finì.

Na tut è propi planisà
Ma sper tut la planisaziun sto restar spazi avunda per l’improvisaziun, per buns gartetgs e per il bun egl, fatgs ch’èn mintgatant sco il sal en la schuppa. Il giat che para da persequitar la matta cun ses ratun procura per ina tscherta tensiun. Ins na sa betg tge che capita. Il pullover d’in uffant cun si in Micky Mouse punctuescha l’ambivalenza da la relaziun da l’uman cun la mieur. Ina dumonda curta d’in pur intervistà dat gist in fitg bun chavazzin per la proxima scena – quai èn casualitads ch’enritgeschan il film cun detagls nunvulids ma fitg prezius. “Quests detagls dattan però en egl be a persunas che na consumeschan be, persunas ch’èn prontas da prender intellectualmain part al film e da sa participar internamain. Els rendan ils films bler pli vivs e spontans”, è Gian Andrea Reinalter persvas.