Tge far damaun?

Da Gieri Menzli

Oz sa mida il mund da lavur en ina moda fundamentalmain nova. Fin uss èsi stà uschia; mintga giada ch'ina part da l'economia è vegnida tutgada da la revoluziun industriala han ils lavurers chattà paun e gudogn en secturs novs creads tras questa revoluziun. Uschia ha l'agricultura en crisa p. ex. fatg plaz a l'industrialisaziun. Cura che lezza è vegnida en difficultads hai dà plazs da lavur en ils differents servetschs (banca etc.).
Mo oz entrain nus en l'epoca da l'infurmaziun, nua che milliuns da lavurers vegnan ad esser davanz. Cun auters pleds: l'epoca da l'infurmaziun na vegn betg a pudair absorbar ils milliuns che perdan lur posts en l'agricultura, en l'industria ed en il sectur terziar. Ella vegn ad occupar be circa 20% da la populaziun activa. Quellas paucas forzas da lavur vegnan ad esser autamain qualifitgadas e pajadas fitg bain. Ils auters vegnan a stuair sa cuntentar cun lavurs bler main interessantas, sch'els chattan insumma in'occupaziun pajada.
Quai è, en curts pleds, l'avis da Jeremy Rifkin, spezialist da trends, economics e culturals ed autur d'in cudesch sur da "La fin da la lavur". Si'ovra, cumparida l'onn passà, ha leventà in grond interess tar industrials, politichers e natiralmain era sindicalists. Nagin na po dir cun segirtad schebain il scenari skizzà vegn a sa realisar. I dat dentant ina rotscha indizis e persunas che conferman las ideas exponidas. Gia oz remplazza la tecnologia moderna lavurers autamain qualifitgads p. ex. en l'industria da textilias, ed i sa mussa era ch'il sistem da repartiziun da las ritgezzas producidas ed accumuladas funcziunescha pli e pli mal. Quai vul dir ch'il dumber da persunas cun entradas bassas e memia bassas crescha, e che mo ina pitschna part da la populaziun profitescha da l'augment da la producziun e dals gudogns da las interpresas. Tenor Rifkin n'èn ils singuls stadis betg abels da curreger efficaziamain quest trend, perquai che l'economia agescha oz sin l'entir mund e na po vegnir controllada u limitada da singulas naziuns. Ultra da quai sa cumportia la societad civila, la communitad, oz in pau sco pievels colonisads: ella observia pli u main passivamain quai che capitia e speria che las leschas dal martgà liber vegnian a reglar ils problems.
Rifkin sez n'ha natiralmain era betg ina resoluziun infallibla per las difficultads odiernas e futuras en il mund da la lavur e da la distribuziun da las ritgezzas creadas tras paucs spezialists e bleras maschinas sofisticadas. El mussa dentant la direcziun, en la quala la communitad stuess ir per dumagnar ils problems che spetgan sin ella. La societad civila sto agir activamain a favur dals interess a lunga vista da la communitad. Sco consuments, sco commember d'uniuns sportivas, culturalas e socialas, sco commember da cassas da pensiun, sco votantas e votants avain nus la pussaivladad da far pressiun sin il stadi e sin l'economia, per ch'els tegnian era quint da quai ch'è impurtant per viver e surviver en il mund transfurmà da damaun e ch'ins pudess resumar forsa uschia: structuras che gidan a mantegnair la pasch sociala ed in ambient, en il qual l'uman sa senta bain. Sch'ils commembers da la societad civila s'uneschan sur ils cunfins da stadis e continents ora per defender quests interess a lunga vista, vegnan els a far frunt a las smanatschas che ans pericliteschan. Jau propon da cumenzar quest engaschament uschia: lain eleger ils 4 da matg en il Cussegl grond be deputadas e deputads che vesan sur ils cunfins da lur cumin ora e ch'èn pronts da s'engaschar per in stadi che segirescha a tuts ina existenza degna en in ambient ch'ins è losch da dar vinavant a las generaziuns futuras.